Nasłonecznienie a warunki techniczne: ile godzin słońca musi mieć mieszkanie

Według § 60 warunków technicznych pomieszczenia przeznaczone na pobyt ludzi należy tak usytuować, żeby czas nasłonecznienia wynosił co najmniej 3 godziny w dniach równonocy (21 marca i 21 września) w godzinach 7:00–17:00.

Kilka rzeczy, które warto z tego zapamiętać:

• Dzień odniesienia to równonoc. Wtedy słońce wschodzi mniej więcej na wschodzie i zachodzi na zachodzie, a dzień trwa ok. 12 godzin. Latem słońca jest więcej, zimą mniej, ale przepis bada tylko ten jeden dzień.
• Liczy się okno czasowe 7:00–17:00. Słońce, które wpada przed 7:00 albo po 17:00, nie wchodzi do wymaganych 3 godzin.
• Godziny nie muszą być ciągłe, jeśli przepis tego nie zastrzega. To częsty temat sporów, więc w konkretnej sprawie sprawdź brzmienie przepisu i praktykę urzędu.
• Mieszkanie wielopokojowe. Przepisy nie wymagają, żeby słońce dostał każdy pokój. W mieszkaniu wielopokojowym wymóg dotyczy co najmniej jednego pokoju, a szczegóły zależą od liczby pokoi i rodzaju zabudowy.

Czas nasłonecznienia to więc wymóg minimalny, a nie obietnica jasnego mieszkania. Lokal, który spełnia przepis, może mieć słońce w jednym pokoju przez 3 godziny rano, a w pozostałych wcale.

W zabudowie śródmiejskiej przepis dopuszcza ograniczenie czasu nasłonecznienia do 1,5 godziny w tych samych dniach i godzinach. Zabudowa śródmiejska to pojęcie zdefiniowane w warunkach technicznych: chodzi o intensywną zabudowę centrum miasta lub dzielnicy. O tym, czy działka się do niej zalicza, decydują dokumenty planistyczne, a nie to, czy okolica „wygląda na centrum”.

Przepisy przewidują też wyjątki dla części pomieszczeń i małych mieszkań, zwłaszcza w zabudowie śródmiejskiej. Ich brzmienie zmieniało się z kolejnymi nowelizacjami, więc nie podajemy ich tu w skrócie, który mógłby wprowadzić w błąd. Jeśli kupujesz kawalerkę w centrum, zapytaj, na jakiej podstawie projektant uznał wymóg za spełniony.

Nasłonecznienie to bezpośrednie słońce. Doświetlenie to światło dzienne w ogóle, także w pochmurny dzień. Warunki techniczne regulują je osobno.

Doświetlenie pomieszczeń warunki techniczne opisują w § 57. Najbardziej znana zasada: w pomieszczeniu przeznaczonym na pobyt ludzi stosunek powierzchni okien, liczonej w świetle ościeżnic, do powierzchni podłogi powinien wynosić co najmniej 1:8. Pokój o powierzchni 16 m² potrzebuje więc co najmniej 2 m² okien. Przepis przewiduje też korekty, na przykład gdy okno jest przesłonięte balkonem wyżej albo gdy pokój jest bardzo głęboki.

To dobry, prosty test także dla Ciebie. Jeśli na rzucie od dewelopera widzisz duży salon z aneksem i jedno wąskie okno, policz powierzchnię okien w świetle ościeżnic i porównaj z metrażem.

Osobny przepis dotyczy placów zabaw przy budynkach wielorodzinnych. Według § 40 plac zabaw powinien mieć słońce przez co najmniej 4 godziny w dniach równonocy. Dlatego na planie zagospodarowania osiedla plac rzadko ląduje w cieniu bloku od północy.

Zacienianie warunki techniczne opisują w § 13, który dotyczy odległości budynku z oknami od innych obiektów. Jego celem jest zapewnienie naturalnego oświetlenia pomieszczeń. W uproszczeniu przepis działa tak:

• Z okna wyznacza się w poziomie kąt 60° (wierzchołek w licu ściany na osi okna). W polu tego kąta nie może stać obiekt przesłaniający bliżej niż jego wysokość przesłaniania, a przy przesłanianiu wyższym niż 35 m bliżej niż 35 m.
• Wysokość przesłaniania wyznacza się z uwzględnieniem kąta 35° nad poziomem, liczonego od dolnej krawędzi okna. Obiekt, który mieści się pod tą linią, nie przesłania okna w rozumieniu przepisu.
• W zabudowie śródmiejskiej odległości te można zmniejszyć.

Zacienianie budynków działa w obie strony. Projektant nowego budynku musi sprawdzić nie tylko swoje mieszkania, ale też to, czy nowa bryła nie odbierze wymaganego słońca i światła pomieszczeniom w budynkach sąsiednich. To dlatego wysokie budynki bywają „schodkowane”, a urzędy proszą o analizę zacienienia sąsiadów.

Zacienianie działki: przepisy. Warunki techniczne chronią pomieszczenia przeznaczone na pobyt ludzi i wybrane miejsca, takie jak place zabaw. Nie ma w nich ogólnej zasady, że ogród albo pusta działka musi mieć określoną liczbę godzin słońca. Jeśli chcesz wiedzieć, jak sąsiedni dom albo drzewa zacienią Twoją działkę, przeczytaj, jak sprawdzić nasłonecznienie działki przed zakupem.

Analizę zacienienia (nazywaną też analizą zacieniania lub analizą nasłonecznienia i przesłaniania) przygotowuje architekt jako część projektu. Pytanie „zacienienie budynku: jak obliczyć” sprowadza się do geometrii słońca i przeszkód.

1. Pozycja słońca. Dla miejsca budowy i dnia równonocy wyznacza się, gdzie jest słońce o każdej godzinie między 7:00 a 17:00: azymut (kierunek na horyzoncie) i wysokość nad horyzontem. W dniach równonocy w Polsce słońce w południe stoi ok. 35–41° nad horyzontem, zależnie od szerokości geograficznej.

2. Przeszkody. Na plan zagospodarowania nanosi się sąsiednie budynki z ich wysokościami, a czasem także drzewa i ukształtowanie terenu.

3. Cień o danej godzinie. Długość cienia obiektu to jego wysokość podzielona przez tangens wysokości słońca. Cień leży po przeciwnej stronie niż słońce. Im niżej słońce, tym cień dłuższy.

4. Okno po oknie. Dla każdego okna, które ma zapewnić wymagany czas, sprawdza się, w których godzinach słońce jest przed oknem i nie zasłania go żadna przeszkoda. Te godziny się sumuje i porównuje z 3 albo 1,5 godziny.

Kiedyś robiło się to ręcznie. Służy do tego linijka słońca (linijka słoneczna, linijka nasłonecznienia): przezroczysty wykres dla danej szerokości geograficznej i dnia, który kładzie się na planie w skali, zorientowany na północ. Pokazuje kierunki i długości cieni o kolejnych godzinach. Zacienienie budynku linijką słońca nadal widać w części projektów jako załącznik graficzny.

Dziś obliczenie zacienienia budynku robi zwykle program CAD lub BIM z modułem słońca. Model 3D budynku i otoczenia oświetla się słońcem dla wybranej daty i godziny, a program wylicza cienie i czas nasłonecznienia okien. Narzędzia nazywane potocznie kalkulatorem cienia albo symulatorem cienia działają na tej samej zasadzie, ale wynik do projektu budowlanego podpisuje projektant.

Zanim dojdą przeszkody, o czasie nasłonecznienia decyduje kierunek okna. Tabela pokazuje, w których godzinach słońce jest przed oknem zwróconym w daną stronę świata. Dla przepisu ważna jest kolumna z 20 marca, czyli równonoc.

Warszawa, czas polski. Liczone z pozycji słońca (biblioteka suncalc, ta sama co w PlanM) dla okna w pionowej ścianie: słońce wyżej niż 5° nad horyzontem i nie bardziej niż 80° w bok od kierunku okna. Bez budynków, drzew i chmur, więc to górna granica. W Gdańsku dzień latem jest dłuższy, a zimą krótszy niż w Krakowie.

Jak to czytać w kontekście warunków technicznych:

• Okno południowe ma w równonoc słońce przed sobą przez ok. 10 godzin, więc nawet przy sporym przesłanianiu zwykle zostaje zapas.
• Okna wschodnie i zachodnie mają po ok. 5 godzin, ale część tego czasu wypada przed 7:00 (wschód) albo po 17:00 (zachód), a słońce stoi wtedy nisko. Taki pokój łatwo traci wymagane 3 godziny, gdy naprzeciwko stoi inny budynek.
• Okno północne w równonoc nie dostaje słońca wcale. Pokój tylko z oknami na północ nie spełni wymogu czasu nasłonecznienia.

To geometryczne maksimum bez przeszkód, a nie ocena zgodności z przepisami. Prawdziwy czas zależy od sąsiednich budynków, balkonów nad oknem i drzew. Więcej o wyborze ekspozycji przeczytasz w poradniku o tym, jak rozplanować strony świata w mieszkaniu.

Deweloper sprzedaje mieszkania z budynku, który dostał pozwolenie na budowę, więc formalnie wymogi powinny być spełnione. Mimo to warto sprawdzić kilka rzeczy:

1. Poproś o analizę nasłonecznienia i przesłaniania z projektu budowlanego. Zobaczysz, które pokoje w Twoim lokalu „liczą się” do wymaganych godzin i ile mają zapasu.
2. Sprawdź orientację na rzucie i planie zagospodarowania. Strzałka północy jest na każdym planie. Ustal, na którą stronę wychodzi salon, a na którą sypialnia.
3. Zapytaj o plany sąsiednich działek. Analiza zacienienia uwzględnia to, co stało lub miało stać w chwili projektowania. Nowy budynek za płotem może zmienić sytuację, choć sam też musi spełnić przepisy.
4. Zobacz miejsce o różnych porach. Wizyta rano i po południu powie więcej niż wizualizacja.
5. Zwróć uwagę na balkon piętro wyżej, głębokie loggie i markizy. Ograniczają słońce w pokoju bardziej, niż widać na rzucie.

Jeśli mieszkanie jest na niskim piętrze w gęstej zabudowie, a pokój dzienny ma okna tylko na wschód albo zachód, pytanie o analizę jest szczególnie zasadne.

PlanM nie zastąpi analizy zacienienia ani projektanta. Pomaga za to zobaczyć, jak słońce wpada do mieszkania, które masz na rzucie.

Co robi funkcja „Światło dzienne”. Na rzucie 2D ustawiasz kierunek północy (w stopniach albo przyciskiem „Ustaw na planie”), lokalizację (współrzędne albo Warszawa, Kraków, Gdańsk), dzień i godzinę. PlanM rysuje na podłodze plamy słońca, które wpadają przez okna i drzwi balkonowe, i pokazuje, jak daleko sięgają w głąb pokoju. Działa za darmo po zalogowaniu na darmowe konto.

Jak użyć tego przy warunkach technicznych. Ustaw datę 21 marca i przesuwaj suwak godziny od 7:00 do 17:00. Zobaczysz, w których godzinach słońce w ogóle może wejść do każdego pokoju przez narysowane okna. To szybki sposób, żeby zrozumieć ekspozycję mieszkania przed rozmową z deweloperem.

Czego PlanM nie robi, i piszemy to wprost:

• nie liczy cienia od sąsiednich budynków ani drzew — promienie zatrzymują tylko ściany narysowane w projekcie,
• nie sumuje godzin słońca w pokoju — pokazuje jedną chwilę, godziny sprawdzasz suwakiem,
• nie ocenia zgodności z warunkami technicznymi — nie ma progów 3 h ani 1,5 h,
• nie uwzględnia pogody, a wysokość okna przyjmuje na stałe (parapet 90 cm, okno 140 cm), niezależnie od piętra.

Wynik jest orientacyjny. Pokazuje górną granicę: tyle słońca, ile wpadłoby bez przeszkód za oknem. Jeśli naprzeciwko stoi blok, rzeczywistość będzie skromniejsza.