Jak sprawdzić nasłonecznienie działki przed budową domu

Nasłonecznienie działki zależy bardziej od otoczenia niż od samej działki. Sprawdź trzy rzeczy.

Budynki sąsiadów. Najbardziej liczy się to, co stoi od południa, południowego wschodu i południowego zachodu. Budynek od północy praktycznie nie zabiera słońca. Zwróć uwagę nie tylko na to, co stoi dziś, ale też na to, co może stanąć jutro. Pusta działka obok to dziś łąka, a za trzy lata może tam być dom z poddaszem albo budynek wielorodzinny.

Plan miejscowy albo warunki zabudowy. Sprawdź w gminie miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego (MPZP) dla działek sąsiednich. Plan zwykle określa maksymalną wysokość zabudowy i linie zabudowy, czyli to, jak wysoko i jak blisko granicy sąsiad może się wybudować. Gdzie planu nie ma, o zabudowie decydują warunki zabudowy wydawane dla konkretnej inwestycji, więc przewidzieć je trudniej.

Drzewa. Drzewa liściaste latem dają cień, a zimą przepuszczają większość światła. Iglaste zacieniają cały rok. Rząd świerków na granicy od południa potrafi zabrać więcej słońca niż dom sąsiada. Pamiętaj, że drzewo, które dziś ma 6 m, za kilkanaście lat będzie wyższe, a drzew rosnących na cudzej działce nie wytniesz.

Spadek terenu. Stok opadający na południe dostaje więcej słońca i szybciej się nagrzewa. Na stoku północnym cienie są dłuższe, śnieg leży dłużej, a dom sąsiada stojący wyżej zacienia Cię bardziej, niż wynikałoby z jego wysokości. Dolina i zagłębienie terenu to też późniejszy wschód i wcześniejszy zachód słońca za wzgórzem.

Długość cienia zależy od wysokości przeszkody i od tego, jak wysoko jest słońce:

długość cienia = wysokość przeszkody / tg(wysokości słońca)

Im niżej słońce, tym dłuższy cień. Dla Warszawy w samo południe (inne pory dnia dają cienie jeszcze dłuższe) wygląda to mniej więcej tak:

Wniosek praktyczny: dom sąsiada o wysokości 9–10 m stojący 15 m od Twojej granicy od południa latem nie ma znaczenia, a zimą jego cień sięgnie daleko w głąb Twojej działki. Na północy Polski słońce stoi trochę niżej niż na południu, więc cienie są nieco dłuższe.

To przybliżenie dla płaskiego terenu i słońca dokładnie od południa. Rano i po południu cień pada ukośnie, a na stoku jest dłuższy albo krótszy. Do decyzji o zakupie wystarczy, do projektu domu już nie.

Warunki techniczne dla budynków mówią o słońcu w trzech miejscach. Przepis o odległościach (§ 13) ustala, jak daleko nowy budynek musi stać od okien sąsiadów, żeby ich nie przesłaniać. Przepis o pomieszczeniach (§ 60) wymaga, by mieszkanie miało określony czas nasłonecznienia w dniach równonocy, a przepis o placach zabaw (§ 40) dotyczy głównie zabudowy wielorodzinnej. Przepisy działają w obie strony: chronią okna Twojego przyszłego domu, ale też ograniczają to, gdzie sam możesz go postawić. Czy budynek sąsiada narusza te zasady, ocenia projektant i urząd na etapie pozwolenia na budowę, a nie kupujący na oko. Szczegóły, w tym wymagany czas nasłonecznienia i sposób liczenia zacienienia, opisujemy w artykule o tym, jakie są przepisy o zacienianiu i nasłonecznieniu w warunkach technicznych.

Gdy znasz kierunki i cienie, możesz rozplanować działkę. Ogólna zasada: od północy to, co nie potrzebuje słońca, od południa to, gdzie spędzasz dzień.

• Dom stawiaj raczej w północnej części działki. Wtedy jego własny cień pada na podjazd, a nie na ogród. Zostaw od południa jak największy pas wolnego terenu.
• Salon i jadalnia od południa albo południowego zachodu. Okno południowe ma słońce przez większą część dnia przez cały rok, a zimą słońce wpada nisko i głęboko do pokoju.
• Kuchnia od wschodu albo północnego wschodu: poranne słońce przy śniadaniu i chłodniej po południu, gdy gotujesz obiad.
• Sypialnie od wschodu, jeśli lubisz budzić się ze słońcem, albo od północy, jeśli wolisz chłodniej latem.
• Garaż, kotłownia, spiżarnia, schody od północy. Garaż od północy działa też jak bufor dla zimnej ściany domu.

Taras południowy czy zachodni? Taras południowy ma słońce prawie przez cały dzień od wiosny do jesieni i w pochmurne, chłodne dni jest najprzyjemniejszy. W lipcu w południe bywa na nim za gorąco bez markizy albo pergoli. Taras zachodni ma słońce od wczesnego popołudnia do wieczora, czyli wtedy, gdy wracasz z pracy. Latem po 18:00 słońce świeci nisko i prosto w oczy, a nagrzana ściana oddaje ciepło do późna. Wielu inwestorów wybiera taras narożny, od południa i zachodu.

Tabela pokazuje, w jakich godzinach słońce jest przed oknem albo tarasem, który wychodzi na daną stronę świata. Te same godziny dotyczą przeszklonej ściany salonu i wyjścia na taras.

Warszawa, czas polski. Liczone z pozycji słońca (biblioteka suncalc, ta sama co w PlanM) dla okna w pionowej ścianie: słońce wyżej niż 5° nad horyzontem i nie bardziej niż 80° w bok od kierunku okna. Bez budynków, drzew i chmur, więc to górna granica. W Gdańsku dzień latem jest dłuższy, a zimą krótszy niż w Krakowie.

Zwróć uwagę na okno południowe: 21 czerwca ma słońce przed sobą krócej niż w marcu. Latem słońce wschodzi na północnym wschodzie i zachodzi na północnym zachodzie, więc rano i wieczorem świeci z boku albo od tyłu domu. Zimą okno południowe ma słońce prawie przez cały krótki dzień.

Ogród warzywny i rabaty potrzebują najwięcej słońca. Najlepsze miejsce to południowa część działki, z dala od cienia domu i wysokich drzew. Warzywnik w cieniu budynku przez pół dnia rośnie słabo, nawet jeśli w lipcu wygląda na słoneczny.

Nasłonecznienie placu zabaw w ogrodzie przy domu nie jest regulowane przepisami tak jak plac przy bloku, ale zasada jest podobna: dzieci potrzebują słońca, a w upał także cienia. Dobrze sprawdza się miejsce, które ma słońce rano i po południu, a w najgorętszej porze dnia leży w cieniu drzewa liściastego albo żagla przeciwsłonecznego. Piaskownica w pełnym słońcu w lipcu nagrzewa się mocno, a zjeżdżalnia z metalu lub ciemnego plastiku ustawiona ślizgiem na południe potrafi parzyć. Plac warto widzieć z okna kuchni albo z tarasu.

Trawnik znosi półcień, ale w głębokim cieniu od północy domu rośnie mech. Ten pas lepiej przeznaczyć na ścieżkę, śmietnik, drewutnię albo rośliny cieniolubne.

Miejsce postojowe i podjazd od północy albo wschodu. Samochód stojący cały dzień w słońcu od południa nagrzewa się mocno, a podjazd od strony ogrodu zabiera najlepszy teren.

PlanM to program do projektowania domu od środka. Narysujesz w nim parter (jeden projekt to jeden poziom domu) z drzwiami i oknami, a na tym samym planie zaznaczysz działkę i ustawisz strefę tarasu, meble ogrodowe, trawnik, ścieżkę, ogrodzenie, furtkę i samochód na podjeździe.

Po zalogowaniu na darmowe konto włączysz analizę Światło dzienne:

1. Ustaw kierunek północy: wpisz go w stopniach albo kliknij „Ustaw na planie” i wskaż północ na rzucie.
2. Wybierz lokalizację: współrzędne działki albo Warszawę, Kraków lub Gdańsk.
3. Wybierz dzień i przesuwaj suwak godziny od 5:00 do 22:00. Są też skróty 8:00, 12:00, 16:00 i 20:00.

PlanM narysuje na podłodze żółte plamy słońca, które wpadają przez okna i drzwi balkonowe (na parterze to także wyjście na taras), i pokaże, jak daleko sięgają w głąb pokoju. Przesuwając suwak, zobaczysz, czy salon ma słońce po południu, kiedy kuchnię oświetla poranne słońce i czy wyjście na taras jest od słonecznej strony. Zmieniając kierunek północy, sprawdzisz, jak zmieni się światło w pokojach, gdy obrócisz dom na działce. To kilka minut pracy, zanim architekt zacznie projekt.

Czego PlanM nie robi. Nie liczy cienia, jaki dom rzuca na działkę, ani cienia sąsiednich budynków, drzew i terenu. Elementy narysowane na działce nie rzucają cienia w tej analizie, a słońca na samym tarasie czy w ogrodzie PlanM nie liczy. Nie sumuje godzin słońca, nie uwzględnia pogody i nie ocenia zgodności z przepisami. Wynik jest orientacyjny, a panel mówi to wprost: „Nie uwzględnia budynków, drzew ani pogody”. Analiza działa na rzucie 2D. Jeśli potrzebujesz rzetelnej analizy nasłonecznienia działki z cieniami otoczenia, zamów ją u architekta albo projektanta. Robi się ją w programach projektowych na podstawie mapy do celów projektowych od geodety.